Οι χρήσεις του «κλασικού», σήμερα

Κι αν η καθοριστική χειρονομία του ομηρικού ήρωα δεν είναι το υψωμένο σπαθί, αλλά το δάκρυ; Με αφετηρία το βιβλίο του Ματέο Νούτσι «Τα δάκρυα των ηρώων» (Εκδόσεις Καστανιώτης, 2025), η δημόσια αυτή συζήτηση παρακολουθεί έναν ελληνικό κόσμο όπου το δάκρυ δεν αποτελεί αδυναμία, αλλά μορφή γνώσης: έναν τρόπο αναγνώρισης της απώλειας, συγκρότησης κοινότητας και αντιμέτωπης στάσης απέναντι στα όρια της πράξης. Από την κατάρρευση του Αχιλλέα μπροστά στο πένθος του έως τις προσεκτικά χρονισμένες εκρήξεις του Οδυσσέα, τα δάκρυα σηματοδοτούν τα σημεία όπου τέμνονται ο έρως, η μνήμη και η ηθική. Η επιθυμία δεν εμφανίζεται ως ρομαντικό συναίσθημα, αλλά ως έκθεση· η αρρενωπότητα όχι ως στωική σκληρότητα, αλλά ως συναισθηματικό ρίσκο. Η γνώριμη αντίθεση ανάμεσα στη βιαιότητα και την πανουργία επανέρχεται, αναδιατυπωμένη ως σύγκρουση «συναισθηματικών οικονομιών»: δύο τρόπων επιβίωσης, πειθούς και μνήμης. Από εκεί, η συζήτηση ανοίγεται στο παρόν για να εξετάσει πώς κινητοποιείται σήμερα το «κλασικό»: ως πολιτισμικό κεφάλαιο, ως αισθητικό άλλοθι, ως πολιτική γλώσσα, ως τουριστικό brand, ως επιστημονικό πεδίο που ενίοτε λησμονεί τις ίδιες του τις επενδύσεις. Τι κερδίζουμε –και τι χάνουμε;– όταν η αρχαιότητα επιστρατεύεται για να πιστοποιήσει κύρος, πολιτισμό ή ταυτότητα; Σε μια πόλη όπως η Αθήνα, που ζει καθημερινά ανάμεσα στον μνημειακό κλασικισμό και την κοινωνική ευαλωτότητα, η συνομιλία του Ματέο Νούτσι με τον συγγραφέα και καθηγητή αρχαιολογίας Δημήτρη Πλάντζο θέτει ένα φαινομενικά απλό ερώτημα: αποτελούν τα δάκρυα των ηρώων μια αμηχανία για τον ελληνικό πολιτισμό; Ή μήπως μία από τις πιο ριζοσπαστικές του επινοήσεις, και έναν από τους πλέον επείγοντες πόρους του σήμερα;